Strona główna Aktualności

"Władza wyobraźni" - kto ma wpływ na to, jak zapamiętamy rzeczywistość

23.05.2014 Książka

"We współczesnym świecie zawsze docieramy do punktu, w którym musimy komuś zaufać - zdać się na opinię eksperta" - pisze dr Marcin Napiórkowski w książce "Władza wyobraźni". Badacz bierze na warsztat m.in. teorie spiskowe i na ich przykładzie opisuje, jak może się dziś dokonywać walka o prawo do interpretacji rzeczywistości.

Dr Marcin Napiórkowski z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego w swojej książce "Władza wyobraźni - Kto wymyśla, co zdarzyło się wczoraj" z perspektywy semiologii - nauki o znakach - opowiada o teoriach spiskowych po 11 września 2001 r., znaczeniu ceremonii żałobnych po katastrofie smoleńskiej, a także o tworzeniu modelu ofiary po bombardowaniu Guerniki.

 

Napiórkowski we wstępie książki opisuje doświadczenie, które wykonuje ze swoimi studentami. Na zajęcia przynosi dwa zamknięte pudełka. Studenci mają zgadnąć, co jest w jednym z nich, a potem - co jest w drugim. Sam na zadawane studentom pytania odpowiada tylko słowami "TAK" lub "NIE". Zawartość pierwszego pudełka ustalić dość łatwo - gra przebiega standardowo - na każde pytanie badacz odpowiada zgodnie z prawdą. Z kolejnym pudełkiem jest jednak trudniej, a badacz zapowiada, że - nawet po zakończeniu gry - nie pokaże nikomu zawartości pudełka. Studenci nie są świadomi, że razem z pudełkiem zmieniły się reguły gry. To czy odpowiedź będzie zgodna z prawdą czy fałszywa zależy od tego, kto pytanie zada. Tak więc na pytanie "Czy w pudełku jest słoń" zadane przez dwóch graczy mogą paść dwie różne odpowiedzi. Okazuje się więc, że w grze najważniejsze jest odgadnięcie jej reguł, a nie samej zawartości pudełka.

 

"Przeszłość to zamknięte raz na zawsze pudełko, którego zawartość poznajemy jedynie przez znaki. W dodatku dzieje się to - całkiem jak w przedstawionym powyżej eksperymencie - w ramach gry, której reguł nie możemy być pewni" - komentuje Napiórkowski.

 

Tymczasem - zdaniem badacza z UW - interpretacja przeszłości jest ważnym elementem związanym z władzą. Według autora książki ustanawianie porządku społecznego dokonuje się przez ustalenie "wspólnego repertuaru wyobrażeń, w szczególności zaś tych dotyczących przeszłości". Badacz zaznacza, że wyobrażenia te budują sens świata. "W świetle analizy semiotycznej można wręcz powiedzieć, że władza nie tyle opiera się na wyobraźni i pamięci, ile po prostu stanowi pewną ich formę. Każda władza jest więc przede wszystkim władzą wyobraźni" - pisze.

 

Napiórkowski opisuje, że monopol na interpretację i na dominację wyobraźni należy zwykle do tych, za którymi stoją potężne instytucje - państwa, kościoły, wpływowe media czy uczelnie. Tymczasem w opozycji do tej kultury hegemonicznej mogą pojawiać się oddolne próby interpretacji rzeczywistości i próby przełamania monopolu interpretacyjnego. Ich przejawem są m.in. teorie spiskowe.

 

Zdaniem badacza w UW tropiciele spisków czytają przekazy naprawdę uważnie i próbują się doszukać błędów, niepokojących szczegółów w promowanym przez media głównego nurtu obrazie rzeczywistości, a także chcą obalać mity.

 

Tymczasem "modelowy czytelnik prasy" - jak uważa Napiórkowski - musi przyjmować pewne informacje na wiarę, bo nie sposób znać się na każdej dziedzinie. "We współczesnym świecie zawsze docieramy do punktu, w którym musimy komuś zaufać - zdać się na opinię eksperta" - stwierdza autor. Przyznaje, że nie ma w tym nic złego, aby w pewnym momencie odpuścić i dać sobie spokój z myśleniem.

 

Jednak tropiciele spisków w tym momencie nie dają za wygraną. "Odmawiając oddania myślenia w cudze ręce, próbują zrozumieć świat do końca" - pisze Napiórkowski. "Czyż to nie interesujące spojrzenie na teorie spiskowe? Wszak dociekliwość i szacunek dla myślenia są cechą, którą przypisywalibyśmy raczej naukowcom walczącym ze spiskami niż ich twórcom. Tymczasem dobry naukowiec musi zachować zdrową dozę lenistwa. W pewnym momencie kończą się moje badania i dociekania, a zaczyna się mur przypisów, za którym rozciąga się reszta świata nauki, gdzie każdy uprawia swoje poletko. Wchodząc na cudzy teren naukowiec staje się niewiarygodny i momentalnie traci swój autorytet. Tropicieli spisków ograniczenia te nie dotyczą" - opisuje autor "Władzy wyobraźni".

 

"Władza wyobraźni. Kto wymyśla, co zdarzyło się wczoraj", Maciej Napiórkowski, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014

 

PAP - Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

 

lt/ mki/

Podziel się
Ocena: 0 głosów

Logowanie



Nie pamiętam hasła

Rejestracja

Komentarze: 1
Skomentuj Zobacz wszystkie  

Uwaga Redakcje!

Wszelkie materiały PAP (w szczególności depesze, zdjęcia, grafiki, pliki video) zamieszczone w serwisie "Nauka w Polsce" chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych.

 

PAP S.A. zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - www.naukawpolsce.pap.pl. W przypadku portali społecznościowych prosimy o umieszczenie jedynie tytułu i leadu naszej depeszy z linkiem prowadzącym do treści artykułu na naszej stronie, podobnie jak to jest na naszym profilu facebookowym. 

 

Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów video.

 

Informacje tekstowe z kategorii "Świat" można pozyskać odpłatnie abonując Serwis Nauka i Zdrowie PAP. Serwis ten zawiera ponadto wiele innych najnowszych doniesień naukowych z zagranicy oraz materiałów dotyczących szeroko rozumianej problematyki zdrowotnej. 

 

Informacje na temat warunków umowy można uzyskać w Dziale Sprzedaży i Obsługi Klienta PAP, tel.: (+48 22) 509 22 25, e-mail:  pap@pap.pl

 

Informacje o przedruku artykułów z Serwisu Nauka w Polsce, prośby o patronaty medialne, informacje o prowadzonych badaniach, organizowanych konferencjach itd., prosimy przesyłać na adres: naukawpolsce@pap.pl

 

 

Najpopularniejsze materiały

więcej

Książka

Geniusz po godzinach Geniusz po godzinach

Albert Einstein był geniuszem nauki - znanym i uwielbianym do tego stopnia, że stał się ikoną popkultury. Mogę się jednak założyć, że oprócz garści "najgrubszych" faktów przeciętny Polak wie o nim skrajnie niewiele. Książka "Jak wyobrażam sobie świat" pozwala skutecznie zwalczyć tę niewiedzę.

Więcej

Myśl na dziś

Dobrze zrozumiana nauka chroni człowieka przed pychą, gdyż ukazuje mu jego granice.
Albert Schweitzer

Nasz blog

Tabletka Matuzalema Tabletka Matuzalema

Naukowcy coraz lepiej poznają biologiczne podstawy starzenia; udaje im się nawet wydłużyć życie niektórych organizmów. Według autorów tych dokonań może to zaowocować nowymi terapiami i zwiększeniem liczby przeżywanych w zdrowiu lat. Według innych badań już dziś wiele w tym względzie można zdziałać dietą.

Więcej

Tagi