Strona główna Aktualności

"Władza wyobraźni" - kto ma wpływ na to, jak zapamiętamy rzeczywistość

23.05.2014 Książka

"We współczesnym świecie zawsze docieramy do punktu, w którym musimy komuś zaufać - zdać się na opinię eksperta" - pisze dr Marcin Napiórkowski w książce "Władza wyobraźni". Badacz bierze na warsztat m.in. teorie spiskowe i na ich przykładzie opisuje, jak może się dziś dokonywać walka o prawo do interpretacji rzeczywistości.

Dr Marcin Napiórkowski z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego w swojej książce "Władza wyobraźni - Kto wymyśla, co zdarzyło się wczoraj" z perspektywy semiologii - nauki o znakach - opowiada o teoriach spiskowych po 11 września 2001 r., znaczeniu ceremonii żałobnych po katastrofie smoleńskiej, a także o tworzeniu modelu ofiary po bombardowaniu Guerniki.

 

Napiórkowski we wstępie książki opisuje doświadczenie, które wykonuje ze swoimi studentami. Na zajęcia przynosi dwa zamknięte pudełka. Studenci mają zgadnąć, co jest w jednym z nich, a potem - co jest w drugim. Sam na zadawane studentom pytania odpowiada tylko słowami "TAK" lub "NIE". Zawartość pierwszego pudełka ustalić dość łatwo - gra przebiega standardowo - na każde pytanie badacz odpowiada zgodnie z prawdą. Z kolejnym pudełkiem jest jednak trudniej, a badacz zapowiada, że - nawet po zakończeniu gry - nie pokaże nikomu zawartości pudełka. Studenci nie są świadomi, że razem z pudełkiem zmieniły się reguły gry. To czy odpowiedź będzie zgodna z prawdą czy fałszywa zależy od tego, kto pytanie zada. Tak więc na pytanie "Czy w pudełku jest słoń" zadane przez dwóch graczy mogą paść dwie różne odpowiedzi. Okazuje się więc, że w grze najważniejsze jest odgadnięcie jej reguł, a nie samej zawartości pudełka.

 

"Przeszłość to zamknięte raz na zawsze pudełko, którego zawartość poznajemy jedynie przez znaki. W dodatku dzieje się to - całkiem jak w przedstawionym powyżej eksperymencie - w ramach gry, której reguł nie możemy być pewni" - komentuje Napiórkowski.

 

Tymczasem - zdaniem badacza z UW - interpretacja przeszłości jest ważnym elementem związanym z władzą. Według autora książki ustanawianie porządku społecznego dokonuje się przez ustalenie "wspólnego repertuaru wyobrażeń, w szczególności zaś tych dotyczących przeszłości". Badacz zaznacza, że wyobrażenia te budują sens świata. "W świetle analizy semiotycznej można wręcz powiedzieć, że władza nie tyle opiera się na wyobraźni i pamięci, ile po prostu stanowi pewną ich formę. Każda władza jest więc przede wszystkim władzą wyobraźni" - pisze.

 

Napiórkowski opisuje, że monopol na interpretację i na dominację wyobraźni należy zwykle do tych, za którymi stoją potężne instytucje - państwa, kościoły, wpływowe media czy uczelnie. Tymczasem w opozycji do tej kultury hegemonicznej mogą pojawiać się oddolne próby interpretacji rzeczywistości i próby przełamania monopolu interpretacyjnego. Ich przejawem są m.in. teorie spiskowe.

 

Zdaniem badacza w UW tropiciele spisków czytają przekazy naprawdę uważnie i próbują się doszukać błędów, niepokojących szczegółów w promowanym przez media głównego nurtu obrazie rzeczywistości, a także chcą obalać mity.

 

Tymczasem "modelowy czytelnik prasy" - jak uważa Napiórkowski - musi przyjmować pewne informacje na wiarę, bo nie sposób znać się na każdej dziedzinie. "We współczesnym świecie zawsze docieramy do punktu, w którym musimy komuś zaufać - zdać się na opinię eksperta" - stwierdza autor. Przyznaje, że nie ma w tym nic złego, aby w pewnym momencie odpuścić i dać sobie spokój z myśleniem.

 

Jednak tropiciele spisków w tym momencie nie dają za wygraną. "Odmawiając oddania myślenia w cudze ręce, próbują zrozumieć świat do końca" - pisze Napiórkowski. "Czyż to nie interesujące spojrzenie na teorie spiskowe? Wszak dociekliwość i szacunek dla myślenia są cechą, którą przypisywalibyśmy raczej naukowcom walczącym ze spiskami niż ich twórcom. Tymczasem dobry naukowiec musi zachować zdrową dozę lenistwa. W pewnym momencie kończą się moje badania i dociekania, a zaczyna się mur przypisów, za którym rozciąga się reszta świata nauki, gdzie każdy uprawia swoje poletko. Wchodząc na cudzy teren naukowiec staje się niewiarygodny i momentalnie traci swój autorytet. Tropicieli spisków ograniczenia te nie dotyczą" - opisuje autor "Władzy wyobraźni".

 

"Władza wyobraźni. Kto wymyśla, co zdarzyło się wczoraj", Maciej Napiórkowski, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014

 

PAP - Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

 

lt/ mki/

Podziel się
Ocena: 0 głosów

Logowanie



Nie pamiętam hasła

Rejestracja

Komentarze: 1
Skomentuj Zobacz wszystkie  

Uwaga Redakcje!

Wszelkie materiały PAP (w szczególności depesze, zdjęcia, grafiki, pliki video) zamieszczone w serwisie "Nauka w Polsce" chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych.

 

PAP S.A. zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - www.naukawpolsce.pap.pl. W przypadku portali społecznościowych prosimy o umieszczenie jedynie tytułu i leadu naszej depeszy z linkiem prowadzącym do treści artykułu na naszej stronie, podobnie jak to jest na naszym profilu facebookowym. 

 

Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów video.

 

Informacje tekstowe z kategorii "Świat" można pozyskać odpłatnie abonując Serwis Nauka i Zdrowie PAP. Serwis ten zawiera ponadto wiele innych najnowszych doniesień naukowych z zagranicy oraz materiałów dotyczących szeroko rozumianej problematyki zdrowotnej. 

 

Informacje na temat warunków umowy można uzyskać w Dziale Sprzedaży i Obsługi Klienta PAP, tel.: (+48 22) 509 22 25, e-mail:  pap@pap.pl

 

Informacje o przedruku artykułów z Serwisu Nauka w Polsce, prośby o patronaty medialne, informacje o prowadzonych badaniach, organizowanych konferencjach itd., prosimy przesyłać na adres: naukawpolsce@pap.pl

 

 

Najpopularniejsze materiały

więcej

Książka

Inka o... Inkach - monumentalne dzieje państwa inkaskiego Inka o... Inkach - monumentalne dzieje państwa inkaskiego

Z historią, zwyczajami, życiem codziennym oraz religią Inków spisaną na pocz. XVII w. przez potomka hiszpańskiego konkwistadora i inkaskiej księżniczki można zapoznać się w monumentalnym tomie "O Inkach uwagi prawdziwe", który ukazał się nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego.

Więcej

Myśl na dziś

Stosunek pomiędzy nauką a myśleniem staje się autentyczny dopiero wówczas, gdy dostrzegamy przedzielającą je przepaść.
Martin Heidegger

Nasz blog

Dobry robot Dobry robot

Sztuczna inteligencja i roboty coraz śmielej wkraczają między ludzi. Aby zapobiec nieszczęściom i zapewnić komfortową pracę z maszynami naukowcy starają się nauczyć je moralności.

Więcej

Tagi