Strona główna Aktualności
Historia i kultura

Na UW archeolodzy… tkają!

11.01.2015 Archeologia, Historia i kultura

Odtworzone przez studentów szpule pochodzące z Tirynsu w późnej epoce brązu. Fot. A. Ulanowska

Badania nad włókiennictwem starożytnym są obecnie na świecie bardzo modne i intensywnie prowadzone. Ich nowoczesnym elementem jest archeologia eksperymentalna. W Polsce takie podejście badawcze jest niemal zupełnie nieznane. Szersze eksperymenty o charakterze naukowym w naszym kraju prowadzi, wspólnie ze studentami, jedynie dr Agata Ulanowska z Instytutu Archeologii UW.

Badania te różnią się zdecydowanie od tradycyjnie postrzeganej pracy archeologów. W Instytucie Archeologii zaaranżowano pracownię do prowadzenia eksperymentów związanych z tkaniem na krosnach ciężarkowych. Naukowcy zastanawiają się jaka była konstrukcja i możliwości techniczne warsztatu tkackiego w Grecji epoki brązu, czyli od ok. 3000 do 1000 lat p.n.e. W tych rozważaniach bardzo pomocne są obserwacje etnograficzne – podpatrywanie tradycyjnych społeczności oraz właśnie archeologia eksperymentalna. Narzędzia na potrzeby eksperymentów studenci wykonali własnoręcznie w oparciu o dane archeologiczne.

 

Jak wyjaśnia dr Ulanowska, włókiennictwo stanowiło w Grecji epoki brązu jedną z najważniejszych gałęzi ekonomii, w znacznym stopniu prowadzoną, a być może nawet zarządzaną przez kobiety. Było jednak czasochłonne i pochłaniało duże zasoby. Dlatego wytwarzanie tkanin wymagało aktywnego zaangażowania całego niemal społeczeństwa.

 

„Wszystkie nasze prace dokładnie opisujemy w oparciu o system dokumentacji oparty na specjalnych kartach rejestrujących w porównywalny sposób obserwacje o różnym charakterze – od opisu tkanin, poprzez zapis parametrów zastosowanych narzędzi i opis pracy, po subiektywne odczucia związane z tkaniem” – opowiada PAP dr Ulanowska.

 

Tkaniny egejskie były bardzo pożądanym towarem na „zagranicznych rynkach” epoki brązu. Sprowadzano je do Egiptu czy na Bliski Wschód. Niestety, samych tkanin zachowało się bardzo niewiele. O ich jakości można się przekonać spoglądając na wyobrażenia strojów znane z malarstwa ściennego, figurek fajansowych i innych zabytków. Zachowane narzędzia włókiennicze wskazują, że podstawowym krosnem, jakie znano w Egei, było pionowe krosno ciężarkowe. Jest to dość prosty w konstrukcji warsztat tkacki, pozwalający jednak na uzyskiwanie tkanin nawet o najwyższej jakości.

 

„Nasze doświadczenia wyjaśniają zasadę ówczesnego tkania, uczą kolejnych czynności składających się na powstawanie tkaniny, począwszy od snowania, czyli przygotowania osnowy, poprzez jej właściwe zakładanie na krosno, na tkaniu i wykańczaniu skończywszy” – opowiada badaczka.

 

Dzięki eksperymentom studenci w praktyczny sposób poznają dawne rzemiosło – dowiadują się, jak czasochłonne i absorbujące było wykonanie poszczególnych czynności. Zdaniem dr Ulanowskiej, takie podejście do tematu pozwala młodym naukowcom na lepsze zrozumienie społeczno-ekonomicznych aspektów tkactwa, zwłaszcza ergonomii różnych technik tkackich.

 

Jednak możliwe jest również dokonanie prawdziwych odkryć naukowych. Uwagę badaczek – dr Ulanowskiej i dr Małgorzaty Siennickiej, obecnie stypendystki programu Marie Skłodowska Curie w Centre for Textile Research w Kopenhadze, przykuły często znajdowane w Grecji szpule, pochodzące z okresu neolitu i wczesnej epoki brązu – czyli starsze niż 5 tys. lat.

 

Na potrzeby eksperymentów wykonano ich rekonstrukcje. Co udało się ustalić? Przede wszystkim zrozumiano, że były to prawdziwie uniwersalne narzędzia o bardzo wielu funkcjach. Określono jaką rolę pełnić mogły w czasie tkania różnymi technikami (wcześniej jedynie łączono te przedmioty z produkcją włókienniczą, nie uszczegóławiając praktycznego ich zastosowania). Dodatkowo, badacze uważali, że niewielkie i lekkie szpule były w stanie zmieścić niewiele przędzy. Eksperymenty dowiodły, że ich pojemność jest zdecydowanie większa.

 

„Być może najważniejszym efektem prowadzonych przez nas eksperymentów jest uwrażliwienie studentów – przyszłych archeologów – na materialne pozostałości po produkcji włókienniczej” – uważa dr Ulanowska.

 

Eksperymenty mogą również wykazać istnienie takich narzędzi, których archeolodzy nie odnajdują w czasie wykopalisk. Tak jest w przypadku przyrządów służących do tkania krajek i przygotowywania brzegu początkowego tkaniny, dzięki którym rozpoczynano później tkanie na krośnie ciężarkowym. W Grecji epoki brązu dekoracyjne brzegi ubiorów przedstawionych na freskach sugerują wytwarzanie krajek i brzegów początkowych. Ponadto zachowały się nawet niewielkie fragmenty, jedynej jak dotąd krajki. „Takie wyspecjalizowane narzędzie lub narzędzia z pewnością istniały, na co bezsprzecznie wskazuje łańcuch technologiczny tkania na krośnie ciężarkowym” – przekonuje badaczka.

 

Dr Agata Ulanowska zorganizowała w czerwcu br., wspólnie z Muzeum Archeologicznym w Biskupinie, pierwsze międzynarodowe warsztaty archeologii eksperymentalnej, poświęcone egejskim technikom włókienniczym. Spotkanie zgromadziło uznanych specjalistów badań nad tekstyliami z całego świata. Jednym z efektów jest podręczny polsko-angielsko-grecko-włoski słowniczek terminologii starożytnego włókiennictwa, który pobrać można ze strony internetowej.

 

Jak przekonuje dr Ulanowska, eksperymenty w Instytucie Archeologii UW to doskonały sposób na poszerzenie akademickiej wiedzy, w tym przypadku określanej jako „wiedza ciała”. „Poznanie tkania od strony praktycznej – możliwość uchwycenia rytmu pracy, własnej oceny jej trudności czy odczuwanie twórczej satysfakcji rzuca nowe światło na starożytną produkcję włókienniczą” – kończy dr Ulanowska.

 

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

 

szz/ krf

Mocowanie ciężarków tkackich do osnowy. Fot. A. Ulanowska

Wybór wrzecion w czasie międzynarodowych warsztatów archeologii eksperymentalnej. Fot. Katarzyna Żebrowska

Tkanie na krośnie ciężarkowym w czasie międzynarodowych warsztatów archeologii eksperymentalnej. Fot. Katarzyna Żebrowska.

Pierwsze próby tkackie w czasie międzynarodowych warsztatów archeologii eksperymentalnej – wykonywanie krajki na bardklu. Fot. Katarzyna Żebrowska.

Podziel się
Ocena: 0 głosów

Logowanie



Nie pamiętam hasła

Rejestracja

Komentarze: 0
Skomentuj Zobacz wszystkie  

Uwaga Redakcje!

Wszelkie materiały PAP (w szczególności depesze, zdjęcia, grafiki, pliki video) zamieszczone w serwisie "Nauka w Polsce" chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych.

 

PAP S.A. zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - www.naukawpolsce.pap.pl. W przypadku portali społecznościowych prosimy o umieszczenie jedynie tytułu i leadu naszej depeszy z linkiem prowadzącym do treści artykułu na naszej stronie, podobnie jak to jest na naszym profilu facebookowym. 

 

Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów video.

 

Informacje tekstowe z kategorii "Świat" można pozyskać odpłatnie abonując Serwis Nauka i Zdrowie PAP. Serwis ten zawiera ponadto wiele innych najnowszych doniesień naukowych z zagranicy oraz materiałów dotyczących szeroko rozumianej problematyki zdrowotnej. 

 

Informacje na temat warunków umowy można uzyskać w Dziale Sprzedaży i Obsługi Klienta PAP, tel.: (+48 22) 509 22 25, e-mail:  pap@pap.pl

 

Informacje o przedruku artykułów z Serwisu Nauka w Polsce, prośby o patronaty medialne, informacje o prowadzonych badaniach, organizowanych konferencjach itd., prosimy przesyłać na adres: naukawpolsce@pap.pl

 

 

Najpopularniejsze materiały

więcej

Książka

"Bagdad. Miasto pokoju, miasto krwi" - różne oblicza irackiego miasta "Bagdad. Miasto pokoju, miasto krwi" - różne oblicza irackiego miasta

Intelektualny i naukowy motor świata, a przy tym miasto, które imponowało przepięknymi i mądrze zorganizowanymi rozwiązaniami architektonicznymi... Opinię godną starożytnej Aleksandrii czy mitycznej Atlantydy miał ponad tysiąc lat temu Bagdad, dziś kojarzony z chaosem i zamachami.

Więcej

Myśl na dziś

Nauka w szkołach powinna być prowadzona w taki sposób, aby uczniowie uważali ją za cenny dar, a nie za ciężki obowiązek
Albert Einstein

Nasz blog

Rektorzy, naukowcy! Doceńcie rolę popularyzacji! Rektorzy, naukowcy! Doceńcie rolę popularyzacji!

Rola komunikacji naukowej na polskich uczelniach wciąż nie jest dostatecznie doceniona. Ani przez naukowców, ani przez władze uczelni. Zdawałoby się, że prezentowanie osiągnięć naukowców to zadanie biur prasowych. Te jednak często mają ustalone zupełnie inne priorytety.

Więcej

Tagi

-->