18.11.2017
PL EN
20.04.2017 aktualizacja 20.04.2017

Akcelerator cząstek lasera European XFEL - uruchomiony

W ośrodku badawczym w Hamburgu zakończono prace nad akceleratorem zasilającym laser European XFEL – informuje wspólny komunikat instytutu DESY i międzynarodowej spółki XFEL GmbH. W budowie urządzenia brali udział m.in. naukowcy i technicy z Polski.

O zakończonym powodzeniem uruchomieniu akceleratora zasilającego laser poinformowały w środę DESY i XFEL.

Rentgenowski laser na swobodnych elektronach European XFEL to najpotężniejsze urządzenie badawcze tego typu budowane na świecie. Jego początkowym elementem jest akcelerator liniowy o długości 2,1 km. Ma on przyspieszać elektrony do energii 17,5 miliardów elektronowoltów. W dalszych częściach konstrukcji będą one rozdzielane na kilka wiązek i kierowane do układów potężnych magnesów (ondulatorów). Niejednorodne pole magnetyczne zmusi elektrony do emisji światła o własnościach pozwalających na to, by z jego pomocą prowadzić badania fizyczne chemiczne, biologiczne i inżynierskie.

W tym niezwykłym, najdłuższym na świecie urządzeniu tego typu zastosowano nadprzewodzące wnęki przyspieszające. Ich schładzanie do temperatury minus 271 st. C trwało ok. dwóch miesięcy, po czym mogły rozpocząć się pierwsze testy całego akceleratora. Jest to kamień milowy na drodze do rozpoczęcia programu naukowego (pod koniec roku).

Współudziałowcem przedsięwzięcia jest Narodowe Centrum Badań Jądrowych (NCBJ), które koordynowało całość polskiego wkładu w budowę lasera. Jak przypomniał rzecznik NCBJ Marek Sieczkowski, w końcu marca (29.03) Polska - jako pierwszy z udziałowców - zrealizowała ostatnią ratę swoich zobowiązań gotówkowych w budowę XFELa, wynoszących łącznie 8,75 mln euro.

Wartość polskiego wkładu rzeczowego wyniesie 19 mln euro z czego wykonano już ponad 96 proc. Były to dostawy i usługi instytutów i firm z Krakowa i Wrocławia oraz NCBJ. Dostarczone komponenty podlegały ścisłym testom pod kątem ich parametrów użytkowych na terenie DESY.

Technicy i naukowcy z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie opracowali m.in. specjalistyczne procedury i oprogramowanie służące do przeprowadzania pomiarów parametrów pracy nadprzewodzących rezonatorów pola wysokiej częstotliwości wchodzących w skład akceleratora oraz jego kompletnych modułów przyspieszających. Uczeni przeprowadzili także testy rezonatorów i zestawów magnesów nadprzewodzących służących do ogniskowania i sterowania wiązką elektronową.

Z kolei Wydział Mechaniczno-Energetyczny Politechniki Wrocławskiej, Wrocławski Park Technologiczny, firmy Kriosystem (Wrocław) oraz KATES (Olsztyn) zaprojektowały i wykonały m.in. linię kriogeniczną do transportu ciekłego helu.

NCBJ opracowało, wykonało i przetestowało ponad tysiąc anten usuwających z przyspieszającego pola elektromagnetycznego szkodliwe częstotliwości (tzw. sprzęgacze HOM), kilkaset anten diagnostycznych montowanych w rezonatorach nadprzewodzących (Pick-up) oraz ok. 100 absorberów służących eliminacji niepożądanych drgań pola elektromagnetycznego. (PAP)

zan/ agt/

Partnerzy

Copyright © Fundacja PAP 2017