Strona główna Aktualności
Technologie

Noblista: Warto inwestować w badania podstawowe

21.06.2017 Technologie

Fot. Fotolia

Zjawisko magnetycznego rezonansu jądrowego mogło się wydawać ciekawostką, ale przynosi korzyści liczone w miliardach dolarów – mówił w Warszawie profesor Kurt Wüthrich, szwajcarski chemik i biofizyk, laureat Nagrody Nobla z chemii w roku 2002.

"Jadąc do Polski, przeczytałem kilka gazet. Odniosłem wrażenie, że polski rząd chce inwestować w badania podstawowe. Właśnie dzięki takim badaniom powstają prawdziwe innowacje, które przekładają się na rozwój gospodarczy" – podkreślił naukowiec, goszczący we wtorek w Wojskowej Akademii Technicznej (WAT).

 

Swój wykład prof. Wüthrich rozpoczął od pokazania przekrojów własnego stawu kolanowego z końca lat 80. oraz z roku 2015. Dynamicznie rozwijająca się technika magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR) zdobyła trwałe miejsce w medycznej diagnostyce obrazowej, ponieważ daje niezwykle szczegółowe obrazy tkanek i narządów i nie wymaga stosowania szkodliwego promieniowania jonizującego. Wystarczy rejestrować reakcję atomów (umieszczonych w polu magnetycznym) na fale radiowe. Aby nie straszyć pacjentów, kojarzące się z radioaktywnością słowo "jądrowy" zostało wyeliminowane z używanej przez lekarzy i pacjentów terminologii – mówi się po prostu o "rezonansie magnetycznym" (MR).

 

Jak przypomniał prof. Wüthrich pierwszym, który zwrócił uwagę na wpływ pola magnetycznego na poziomie molekularnym, był holenderski fizyk Pieter Zeeman. Jeszcze jako student zaobserwował on wpływ pola magnetycznego na promieniowanie. Ponieważ z niejasnych przyczyn jego przełożony był przeciwny takim badaniom, Zeeman musiał opuścić uczelnię. Jednak kilka lat później dostał Nobla z fizyki i objął katedrę tego samego profesora, który go wyrzucił. "Dlatego nie wierzcie za bardzo profesorom" - żartobliwie zaapelował do studentów gość WAT.

 

Późniejsze badania Felixa Blocha i Edwarda M. Purcella (Nobel z fizyki 1952) pozwoliły poznać właściwości magnetyczne jądra atomowego. Prace chemika Paula Lauterbura i fizyka Petera Mansfielda doprowadziły do opracowania nowej metody obrazowania medycznego (dlatego nagrodę Nobla z roku 2003 przyznano im w dziedzinie medycyny).

 

Samego prof. Wüthricha zainteresowały magnetyczne właściwości cząsteczek chemicznych w polu magnetycznym. Przez trzy lata zajmował się badaniem właściwości wody (uważał to zagadnienie za pasjonujące). Później zajął się identyfikacją i badaniem struktury umieszczonych w roztworze wodnym skomplikowanych molekuł - głównie białek i kwasów nukleinowych. Stosował techniki, którym celowo nadawano nazwy zapadające w pamięć – COSY (COrrelation SpectroscopY), NOESY (Nuclear Overhauser Effect SpectroscopY), FOCSY (Foldover-Corrected Spectroscopy), SECSY (Spin-Echo Correlated SpectroscopY). Dzięki nim zbadał trójwymiarową budowę wielu ważnych białek, na przykład tworzących receptory komórkowe.

 

Za swoje osiągnięcia wspólnie z Japończykiem Koichi Tanaką i Amerykaninem Johnem Fennem Kurt Wüthrich otrzymał w roku 2002 Nagrodę Nobla. Metody opracowane z jego udziałem stały się podwaliną dla proteomiki – nowej dziedziny, która zajmuje się badaniem stanu ilościowego i jakościowego białek w komórce zdrowej i nowotworowej. Znajomość dokładnej budowy cząsteczek pozwoliła zrewolucjonizować metody opracowania nowych leków oraz wczesnej diagnostyki onkologicznej. "Na przykład dzięki dokładnemu poznaniu cząsteczki cyklosporyny można było ją zmodyfikować, uzyskując zapobiegający odrzuceniu przeszczepu lek o mniejszych skutkach ubocznych" - mówił prof.Wüthrich. - "Dzięki pochodnym cyklosporyny można dokonywać większej liczby przeszczepów, a pacjenci żyją dłużej – z jednej strony mogą pracować i przyczyniać się do ogólnego dobrobytu, z drugiej - przyjmowany do końca życia lek przynosi ogromne zyski firmom farmaceutycznym".

 

W odpowiedzi na pytania zadawane przez zebranych - profesor zauważył, że zajęcie uważane niegdyś za niegodne uczonego, czyli zakładanie firm komercyjnie wykorzystujących efekty badań, stało się na Zachodzie modne od już w latach 90. Co prawda firm nie zakładają raczej profesorowie, ale ich współpracownicy i studenci.

 

Pytany, czy badanie metodą rezonansu magnetycznego może być niebezpieczne dla pacjenta - profesor Wüthrich zaznaczył, że choć działanie pola magnetycznego na organizm nie wydaje się mieć ujemnych skutków, to groźne bywają zaniedbania personelu. W literaturze specjalistycznej opisano trzy przypadki, w których podczas badania doszło do śmierci pacjenta wymagającego podawania tlenu (oraz znacznie liczniejsze zranienia pacjentów i uszkodzenia aparatury). Potężne pole magnetyczne urządzenia wciągało przysunięte zbyt blisko stalowe butle z tlenem, które jak pocisk uderzały w badanego. Obecnie obowiązujące procedury pozwalają przeprowadzić badanie MR tylko z wykorzystaniem butli i innych elementów osprzętu, które nie są przyciągane przez magnes.

 

Po wykładzie prof. Wüthrich zwiedził pracownie badawcze WAT oraz wystawę opracowanych przez tamtejszych specjalistów technologii. Szczególnie zainteresował go "cywilny" wynalazek – opracowane przez studentów WAT śpioszki, które dzięki wszytym w materiał czujnikom monitorują napięcie mięśni i czynność serca niemowlęcia. Dzięki temu mogą na czas ostrzec rodziców i zapobiec zespołowi nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS).

 

PAP - Nauka w Polsce

 

pmw/ zan/

Podziel się
Ocena: 0 głosów

Logowanie



Nie pamiętam hasła

Rejestracja

Komentarze: 0
Skomentuj Zobacz wszystkie  

Uwaga Redakcje!

Wszelkie materiały PAP (w szczególności depesze, zdjęcia, grafiki, pliki video) zamieszczone w serwisie "Nauka w Polsce" chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych.

 

PAP S.A. zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - www.naukawpolsce.pap.pl. W przypadku portali społecznościowych prosimy o umieszczenie jedynie tytułu i leadu naszej depeszy z linkiem prowadzącym do treści artykułu na naszej stronie, podobnie jak to jest na naszym profilu facebookowym. 

 

Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów video.

 

Informacje tekstowe z kategorii "Świat" można pozyskać odpłatnie abonując Serwis Nauka i Zdrowie PAP. Serwis ten zawiera ponadto wiele innych najnowszych doniesień naukowych z zagranicy oraz materiałów dotyczących szeroko rozumianej problematyki zdrowotnej. 

 

Informacje na temat warunków umowy można uzyskać w Dziale Sprzedaży i Obsługi Klienta PAP, tel.: (+48 22) 509 22 25, e-mail:  pap@pap.pl

 

Informacje o przedruku artykułów z Serwisu Nauka w Polsce, prośby o patronaty medialne, informacje o prowadzonych badaniach, organizowanych konferencjach itd., prosimy przesyłać na adres: naukawpolsce@pap.pl

 

 

Najpopularniejsze materiały

więcej

Książka

Czy Ziemia to komputer? „Głęboka myśl” ponownie w księgarniach Czy Ziemia to komputer? „Głęboka myśl” ponownie w księgarniach

Wznowienia doczekały się kultowe książki Douglasa Adamsa, w których opisuje on m.in. „Głęboką myśl” - maszynę, której nazwę koncern IBM nadał swemu komputerowi szachowemu - Deep Thought.

Więcej

Myśl na dziś

Wiedzę możemy zdobywać od innych, ale mądrości musimy nauczyć się sami.
Adam Mickiewicz

Nasz blog

Planetarne zoo Planetarne zoo

Ciemne jak smoła, lekkie jak styropian czy pokryte szafirowymi chmurami – takie bywają badane w ostatnim czasie pozasłoneczne planety. Niektóre z nich mogą się okazać bardzo przydatne dla nauki.

Więcej

Tagi