28.11.2020
PL EN
22.10.2020 aktualizacja 22.10.2020

Opublikowano miniprzewodnik naukowy po Puszczy Białowieskiej

Puszcza Białowieska PAP/Wojciech Pacewicz 01.01.2018 Puszcza Białowieska PAP/Wojciech Pacewicz 01.01.2018

"Wizyta w Puszczy jest jak podróż do przeszłości: pokazuje jak wyglądały lasy, zanim zaczęła zmieniać je działalność człowieka" - piszą w nowym miniprzewodniku naukowym badacze najlepiej zachowanego lasu naturalnego Europy - Puszczy Białowieskiej.

"Informacje zawarte w miniprzewodniku są wiedzą w pigułce na temat historii, unikatowości przyrodniczej i problemów ochrony Puszczy Białowieskiej. Wiedzę opartą na badaniach naukowych chcieliśmy przekazać w formie krótkiego tekstu, skierowanego głównie do osób odwiedzających Puszczę, które bywają zagubione w natłoku często sprzecznych informacji, rozpowszechnianych przez różne strony konfliktu dotyczącego Puszczy Białowieskiej" - zauważa jeden z autorów miniprzewodnika i dyrektor Instytutu Biologii Ssaków PAN (IBS PAN), który całość opublikował, prof. Rafał Kowalczyk.

Naukowiec zwraca uwagę, że na temat puszczy powstały już tysiące publikacji, ale najczęściej nie jest to wiedza dostępna dla zwykłego obywatela.

"Celem miniprzewodnika było zebranie wiedzy o Puszczy Białowieskiej, gromadzonej od dziesięcioleci przez naukowców, i przedstawienie jej w możliwie kompaktowej formule, czytelnej dla zwykłych obywateli" - dodaje inicjator publikacji, dr hab. Michał Żmihorski z IBS PAN.

W publikacji (dostępnej na stronie IBS PAN w przystępny sposób przedstawiono historię PB, jej wartość przyrodniczą i problemy ochrony).

"Zależało nam, by obywatele otrzymali informacje z pierwszej ręki, bezpośrednio od naukowców zaangażowanych w badania. Udało nam się zaangażować w tworzenie miniprzewodnika wybitnych ekspertów od historii lasu, jego zmienności czasowej, dynamiki zespołów leśnych, biologii puszczańskich owadów (w tym korników), grzybów, ptaków i ssaków" - dodaje dr Żmihorski.

Autorami tekstów są naukowcy, którzy od lat prowadzą badania w PB i angażują się w zwiększenie jej ochrony. Są to botanicy i zoologowie z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, Białowieskiej Stacji Geobotanicznej UW, Instytutu Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN, z Wydziału Biologii UGd, Swedish University of Agricultural Sciences w Uppsali, Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska UŚl, Instytutu Ochrony Przyrody PAN, Wydziału Nauk Biologicznych UWr oraz Instytutu Biologii Ssaków PAN.

Autorzy przybliżają historię powstania i wartość przyrodniczą Puszczy Białowieskiej. Przedstawiają naukowe ustalenia dotyczące tego, jak i kiedy powstała, kiedy w puszczy pojawili się ludzie - i jak na nią wpływali.

"Czy Puszcza Białowieska jest lasem pierwotnym? Takich lasów na Ziemi już nie ma, gdyż skutki działań człowieka (np. zanieczyszczenia atmosfery) dotarły wszędzie. Puszcza jest jednak w Europie Środkowej lasem o charakterze najbardziej zbliżonym do pierwotnego i tak bywa nazywana. Można natomiast powiedzieć, że w przeważającej części jest lasem naturalnym: powstałym i utrzymującym się w wyniku naturalnych procesów i zaburzanym działalnością ludzką w niewielkim stopniu w porównaniu z innymi lasami Europy. Puszcza Białowieska w przeważającej części jest lasem naturalnym: wielogatunkowym, wielopiętrowym, o zróżnicowanym wieku, z dużymi drzewami i znaczną ilością martwych drzew, stojących i leżących" - czytamy w miniprzewodniku.

Zamieszczone w publikacji dane porządkują informacje na temat puszczy, które - często w przypadkowy sposób - docierały do społeczeństwa w ostatnich latach, zwłaszcza w związku z podejmowaną przez LP akcją zwalczania kornika. Naukowcy krok po kroku wyjaśniają, jaka część puszczy jest chroniona, a jaka użytkowana. Diagnozują, co jej zagraża - i czy można ją chronić lepiej.

Zwracają uwagę, że niemal wszystkie lasy w Polsce są silnie przekształcone przez gospodarkę leśną. Puszcza Białowieska jest jednak wyjątkiem: "chroniona przez wieki m.in. przez królów polskich była mniej intensywnie użytkowana niż inne lasy. Dzięki temu charakteryzuje się ciągłością naturalnych procesów ekologicznych typowych dla lasów naturalnych, co przekłada się na niespotykane bogactwo leśnych gatunków grzybów, roślin i zwierząt. (...) Jest więc tak samo cenna jak najcenniejsze obiekty przyrodnicze świata: Yellowstone, Amazonia, Wyspy Galapagos czy Himalaje. Co więcej, Puszcza jest jedynym przyrodniczym obiektem UNESCO w Polsce – pod względem przyrodniczym nie mamy nic cenniejszego".

Autorzy miniprzewodnika podejmują też temat kornika w puszczy i tłumaczą, dlaczego jego zwalczanie za pomocą wycinki budzi protesty. "Wycinki obejmowały głównie ponadstuletnie świerki rosnące w cennych, starych i naturalnych lasach grabowo-dębowych i masowo niszczyły siedliska rzadkich gatunków: dzięciołów, sów, bezkręgowców i grzybów. Dodatkowo, wycinki były prowadzone w sezonie rozrodczym ptaków i innych zwierząt. Młode zwierzęta (np. pisklęta w dziuplach) są wtedy zabijane przez ciężki sprzęt. Te, które nie zginęły, uciekały płoszone hałasem" - czytamy w broszurze.

Jej autorzy przypomnieli, że w 2017 wycięto i sprzedano blisko 200 tys. drzew z powierzchni ok. 700 ha (1000 boisk piłkarskich), w tym na chronionych siedliskach i w miejscach występowania rzadkich, chronionych prawem gatunków. "Działania te były niezgodne z Planem Zadań Ochronnych obszaru NATURA 2000, jakim jest Puszcza i zasadami obowiązującymi w Obiekcie Światowego Dziedzictwa UNESCO. To jedna z największych szkód przyrodniczych w Polsce po 1989 roku" - napisali.

Naukowcy piszą też o puszczy w kontekście jej "cywilizowanego" otoczenia, perspektyw okolicznych mieszkańców i potrzeby kompromisu pomiędzy ich dobrobytem - a ochroną przyrody. Ich zdaniem ochronę puszczy nie tylko da się pogodzić z dobrobytem ludności, "ale ten dobrobyt właśnie zależy od ochrony".

"Zmiana sposobu użytkowania całej Puszczy z produkcji drewna, przynoszącej dochód nielicznym, na turystykę, rekreację, edukację i naukę, jest szansą na zwiększenie dobrobytu lokalnej społeczności. Rozwój Białowieży jest tego najlepszym przykładem: kwatery agroturystyczne, hotele, restauracje, sklepy, usługi (np. przewodnicy) ale też instytucje naukowe nieprzypadkowo rozkwitły w sąsiedztwie Białowieskiego Parku Narodowego, a w okolicznych miejscowościach (Hajnówka, Narewka) rozwijają się znacznie słabiej. Nieprzypadkowo ceny gruntów w Białowieży są kilkukrotnie wyższe niż w innych, podobnych miejscowościach regionu" - piszą naukowcy.

Według zajmujących się PB zoologów i botaników rozszerzenie Parku Narodowego na całą polską część Puszczy Białowieskiej, z zachowaniem obecnego obszaru ochrony ścisłej i swobodnym dostępem dla mieszkańców i turystów do części pozostałej, jest ogromną szansą na rozwój lokalnych społeczności. 

PAP - Nauka w Polsce

zan/ ekr/

Copyright © Fundacja PAP 2020