Strona główna Aktualności
Historia i kultura

Poznańscy archeolodzy kodują pradzieje

12.11.2015 Archeologia, Historia i kultura

Logo projektu Seshat

Dlaczego niektóre kultury i cywilizacje zamierają szybciej, a inne trwają dłużej? Czy wykorzystanie produktów odzwierzęcych było punktem zwrotnym dla powstania zaawansowanych społeczności w okresie neolitu? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań ma dać naukowcom baza danych „Seshat”, powstająca dzięki wysiłkowi badaczy i programistów z całego świata.

„Seshat. Global History Databank” jest innowacyjną bazą danych historycznych i archeologicznych, która docelowo ma zebrać najważniejsze zagadnienia o charakterze kulturowym, gospodarczym, społecznym, rytualnym z całego świata, począwszy od okresu neolitu aż do XIX wieku. Przedsięwzięcie, które rozpoczęło się 3 lata temu, wpisuje się w coraz bardziej popularny nurt humanistyki cyfrowej.

 

„Baza została zaprojektowana pod kątem historyków i antropologów kultury. Dlatego jej zaproponowana struktura, w tym możliwość kodowania szeregu zmiennych, w dużym zakresie nie była odpowiednia dla społeczności przedpiśmiennych. Z tego względu inicjatorzy projektu zaprosili nas do włączenia się w przedsięwzięcie. Naszym zadaniem było zmodyfikowanie istniejącej bazy danych w sposób umożliwiający gromadzenie danych pozyskiwanych w praktyce archeologicznej” – wyjaśnia prof. Arkadiusz Marciniak z Instytutu Prahistorii UAM w Poznaniu.

 

Baza została skonstruowana według specjalnego wzoru, który pozwala na gromadzenie szeregu danych o różnych jednostkach terytorialno-kulturowych tzw. polities w porównywalny sposób, a jego formuła była wypracowywana przez lata. Do tej pory w bazie zebrano informacje dotyczące około 400 polities. Poznańscy archeolodzy w pierwszej kolejności podjęli się „zakodowania” danych dotyczących społeczności neolitycznych na obszarze rozciągającym się od Lewantu i Mezopotamię poprzez Anatolię, Bałkany aż po Europę Środkową. Mają nadzieję, że w ten sposób uzyskają miarodajne odpowiedzi na pytania odnoszące się do szeregu zjawisk zachodzących w tym okresie. W szczególności „Seshat” ma być szczególnie pomocnym narzędziem przy badaniu procesów długiego trwania, zwłaszcza przekształceń społeczno-gospodarczych.

 

„W trakcie wprowadzana danych do >>Seshat<< pojawiły się problemy techniczne i metodyczne – począwszy od tego, w jaki sposób informacje zbierać, zapisywać i jak nimi zarządzać. Mówimy tutaj o wielkich ilościach danych idących w gigabajty” – opowiada prof. Marciniak.

 

Początkowo dane zapisywane były w formule Wiki – w sposób linearny, nie posiadały zaawansowanej struktury, nie było możliwe wykorzystanie aparatu statystycznego. „Baza w takiej formie nie spełniała naszych oczekiwań. Jej możliwości praktycznego wykorzystania były bardzo ograniczone. Z pomocą przyszedł nam nowy projekt >>Aligned<<, realizowany w ramach programu Horyzont 2020. To wsparcie grona informatyków i inżynierów baz danych przyczyniło się do wypracowania znacznie bardziej efektywnej formuły >>Seshat<<” – mówi prof. Marciniak, który nie kryje zadowolenia, że projekt archeologiczny jest jednym z pierwszych realizowanych na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza ze środków Horyzont 2020.

 

„Seshat” jest jednym z przypadków, który jest w ramach tego programu testowany. Projekt „Aligned” odwołuje się do zaawansowanej platformy internetu semantycznego, czyli takiego, który pozwala w systematyczny sposób korzystać z ogromu danych dostępnych w globalnej sieci i gromadzić je w przejrzysty i ustrukturyzowany sposób, kontrolując jednocześnie ich jakość. Program ten polega na zastosowaniu do gromadzenia, zarządzania i interpretacji rozwiązań internetu semantycznego, w którym informacje są zapisane w sposób zrozumiały dla maszyn, co staje się możliwe dzięki przekształceniu ich do formatu RDF, który umożliwia z kolei zautomatyzowane zarządzanie tymi danymi.

 

Projekt „Aligned” tworzą specjaliści z zakresu IT, przygotowujący niezbędne oprogramowanie, kolejni – inżynierowie odpowiedzialni za obsługę dużej ilości danych oraz trzecia grupa, na którą składają się osoby dostarczające informacje. W przypadku archeologicznej części projektu „Seshat” ta ostatnia z wymienionych grup działa pod kierunkiem prof. Arkadiusza Marciniaka. Zespół w Instytucie Prahistorii UAM tworzą doktorantki: Marta Bartkowiak i Patrycja Filipowicz.

 

„Struktura przygotowanej przez nas bazy danych zostanie zmapowana na postać ontologii dziedzinowych, dotyczących okresu neolitu. To umożliwi analizę pod względem strukturalnym, relacje między poszczególnymi elementami i ich kwantyfikacji” – dodaje prof. Marciniak.

 

Ontologie rozumiane są tutaj jako zbiór pojęć dla danego systemu, który może być „czytany” przez maszyny i dalej przetwarzany.

 

Dotychczas bazę uzupełniano ręcznie, co było bardzo czasochłonne i skomplikowane. Nowa wersja bazy udoskonalonej dzięki specjalistom z „Aligned” ma ułatwić proces gromadzenia informacji i zapewnianie ich odpowiedniej jakości. Docelowo „Seshat” ma w automatyczny sposób pozyskiwać istotne informacje wprost z internetu.

 

„W archeologii różne koncepcje konstruowane są sposób arbitralny, testowane ad hoc. Zazwyczaj pojawiające się hipotezy były weryfikowane przez pojedyncze przypadki. A te często były dowolnie wybrane. W przypadku >>Seshat<< mamy do czynienie z nową jakością, jeśli nie rewolucją – możliwa będzie holistyczna analiza ilościowa” – przekonuje archeolog.

 

„Seshat” jest wieloletnim projektem, w którego powstanie i rozwój zaangażowali się liczni naukowcy z wielu ośrodków na świecie m.in. Uniwersytetu w Oksfordzie, Trinity College w Dublinie, Uniwersytetu w Yale. Są wśród nich historycy, etnolodzy, ekonomiści, ewolucjoniści, socjolodzy. Inicjatorem i pomysłodawcą bazy jest prof. Peter Turchin, naukowiec związany z Wydziałem Ekologii, Biologii Ewolucyjnej, Antropologii i Matematyki na Uniwersytecie w Connecticut (USA).

 

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

 

szz/

Patronką projektu jest egipska bogini pisma - Seszat. Źródło: Wikimedia.org

Podziel się
Ocena: 0 głosów

Logowanie



Nie pamiętam hasła

Rejestracja

Komentarze: 0
Skomentuj Zobacz wszystkie  

Uwaga Redakcje!

Wszelkie materiały PAP (w szczególności depesze, zdjęcia, grafiki, pliki video) zamieszczone w serwisie "Nauka w Polsce" chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych.

 

PAP S.A. zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - www.naukawpolsce.pap.pl. W przypadku portali społecznościowych prosimy o umieszczenie jedynie tytułu i leadu naszej depeszy z linkiem prowadzącym do treści artykułu na naszej stronie, podobnie jak to jest na naszym profilu facebookowym. 

 

Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów video.

 

Informacje tekstowe z kategorii "Świat" można pozyskać odpłatnie abonując Serwis Nauka i Zdrowie PAP. Serwis ten zawiera ponadto wiele innych najnowszych doniesień naukowych z zagranicy oraz materiałów dotyczących szeroko rozumianej problematyki zdrowotnej. 

 

Informacje na temat warunków umowy można uzyskać w Dziale Sprzedaży i Obsługi Klienta PAP, tel.: (+48 22) 509 22 25, e-mail:  pap@pap.pl

 

Informacje o przedruku artykułów z Serwisu Nauka w Polsce, prośby o patronaty medialne, informacje o prowadzonych badaniach, organizowanych konferencjach itd., prosimy przesyłać na adres: naukawpolsce@pap.pl

 

 

Najpopularniejsze materiały

więcej

Książka

Polacy badają cywilizację egipską już od wieków Polacy badają cywilizację egipską już od wieków

Za pierwsze polskie wykopaliska w Egipcie nie odpowiada wcale uznawany za nestora polskiej archeologii śródziemnomorskiej prof. Kazimierz Michałowski, ale żyjący trzy i pół wieku wcześniej Mikołaj Krzysztof Radziwiłł "Sierotka".

Więcej

Myśl na dziś

Dobrze zrozumiana nauka chroni człowieka przed pychą, gdyż ukazuje mu jego granice.
Albert Schweitzer

Nasz blog

Przełamując efekt Matyldy Przełamując efekt Matyldy

Maria Skłodowska-Curie czy Katherine G. Johnson to kobiety nauki, które odniosły sukces, przełamały społeczną nieufność, zdobyły zasłużone laury, a ostatnio "upomniało się" o nie kino. Jednak tych, których wybitne dokonania naukowe długo pozostawały w cieniu i wciąż są mało znane jest wiele. Cecilia Payne-Gaposchkin, Jocelyn Bell Burnell czy Trottula, to tylko niektóre z nich.

Więcej

Tagi

-->